نام علمی: Vinca minor
خانواده: Oleaceae (زيتون)

نام‌های ديگر آن: پروانش كوچك، پروانش درشت، گل تلگرافی، ونكه صغيره و پيچ تلگرافی می‌باشد.
گياهی است علفی با ساقه های خزنده بر روی زمين و يا بالا رونده ؛ به همين دليل نيز به پيچ تلگرافی مشهور است. گلهای آن به رنگ های متنوع آبی يا سفيد حتی قرمز نيز ديده می شود. برگهای آن متقابل است با دمبرگ كوتاه و يا حتی بدون دمبرگ، گل آذين غالباً منفرد محوری. ميوه ی آن نيز از نوع فوليكول دوتايی است.
گزارش شده است كه پروانش در برخی نواحی در طول يك سال ممكن است دو بار يكی در اواسط بهار و ديگری در پاييز دارای گل شود.
تركيبات شيميايی:
برگها و قسمتهای هوايی اين گياه دارای آلكالوئيدهايي چون وينين Vinin وينكامين Vincamin و يك ماده ی تلخ به نام وينسين Vincin می باشد.

نام انگلیسی پروانش و نام علمی هر دو به معنی رام کردن و اسیر کردن گرفته شده و وجه تسمیه آن ساقه های خزنده مهاجم این گیاه است. در نزد رومیان باستان گیاه پروانش علامت قربانی دادن و مرگ بوده و در انگلستان قرون وسطی این گیاه مترادف با اعدام بوده است. بنابر یک سنت قدیمی ایتالیایی ها شاخه هایی از این گیاه را بر روی گور کودکان فوت شده می گذاشته اند و به این گیاه عنوان ” فیوردی مورته” یا ” گل مرگ” داده بوده اند .
پروانش در قدیم به گیاه جادوگر نیز مشهور بوده است و مردم آن را با نام ”بنفشه ی جادوگران” می شناخته اند. این گیاه یکی از اجزای همیشگی شربت عشق – معجونی خوفناک از ترکیب کوبیده ی گیاه پروانش (گل تلگرافی) با کرم خاکی و آبرون کبیر- بوده است. کولپپر این گیاه را وابسته به سیاره ی ناهید (زهره) میدانسته و می نویسد: ” اگر مرد و زن برگهای گیاه پروانش را بخورند بین آن دو عشق به وجود می آید. ” در فرانسه این گیاه نماد دوستی است .
از نظر پزشکی پروانش یا گل تلگرافی یک قابض شفابخش است. برگهای تازه ی آن را بر روی زخم میمالند و یا در حفره بینی فرو میکنند و خونریزی را بند می آورند پمادی از برگهای کوبیده آن برای بواسیر بسیار مفید است. هنوز هم این گیاه را به عنوان قابض مصرف میکنند و چای آن را برای درمان خونریزیهای شدید ماهانه خانمها و همچنین خونریزی لثه تجویز مینمایند. پروانش همچنین تا حدودی مثل یک مسکن عمل میکند و برای رفع نگرانیهای عصبی مصرف میشود .
پروانش ماداگاسکار یا پروانش گل سرخ یک داروی سنتی آفریقایی برای درمان دیابت یا مرض قند میباشد. در سال ۱۹۵۰ هنگامی که پژوهشگران به دنبال پیدا کردن خواص ضد بیماری قند گیاه بودند کشف کردند که این گیاه بر روی گویچه های سفی خون عمل کرده و از رشد سرطان جلوگیری میکند .

زیستگاه طبیعی پروانش:
گیاه بومی اروپاست. در جنگلها و محلهای پر درخت پرچینها و همچنین بر روی خاکهای گچی یا رسی که خوب زهکشی شده باشد میروید .

مشخصات ظاهری :
گیاه با دوامی است که طول ساقه های خزنده و بالا رونده ی آن از سی تا نود سانتیمتر است که مجموعه ی متراکم و فشرده ای را به وجود می آورند. برگهای تخم مرغی شکل و براق گل پروانش که دارای نوک صاف و یا تیز هستند به صورت جفت در امتداد ساقه بیرون می آیند و در تمام طول زمستان روی گیاه باقی میمانند. از اواسط بهار تا اوایل تابستان گلهای زیبای آبی ارغوانی با پنج گلبرگ مثلثی شکل و خمیده که شبیه تیغه های پنکه هستند ظاهر می شوند .

خواص و اثرات دارویی پروانش

پروانش دارای خواص قابض، تصفیه‌کننده خون، التیام‌بخش، ضد اسکوربوت، مقوی عمومی، بندآورنده ی شیر، مدر، محرک، قاعده‌آور، معرق و خلط‌آور است.موارد استعمال پروانش در کمبود ویتامین C، بازکردن مجاری عروقی، خصوصاً با اثر تنظیم‌کننده و اکسیژن دهنده مغزی، اسهال، خونریزی، رفع اخلاط‌خونی، سرفه، سرطان، سل، ورم لوزتین، اسهال خونی، رفع نزله‌های مزمن، وجودخون در ادرار، عادت ماهیانة دردناک و ترشحات زنانگی، تب‌های نوبه، زخم روده، سقط جنین (به‌صورت جوشانده‌) و... می‌باشد.وینکامین موجود در این گیاه در موارد تصلب مغزی، عوارض ناشی از بالابودن فشار خون مانند سردرد، سرگیجه، احساس صداهائی در گوش، نارسائی‌عمل شریانهای قلبی، عوارض عروقی، شبکیه چشم، کم شدن حافظه، اشکال در تمرکز و کم شدن و ضعف قوای مغزی ناشی از پیری استفاده بعمل می‌آید.در مداوای کم خونی و به همراه داروهای آهن‌دار مصرف می‌شود. در موردمالاریا و ورم روده و امعاء و نیز خونریزی به‌کار برده‌اند.در استعمال خارجی جوشانده پروانش به‌صورت لوسیون جهت درمان زخم‌های بازو بسته و به‌صورت غرغره در رفع آنژین و ورم لوزتین، به‌صورت تنقیه در رفع‌دیسانتری و زخم‌های روده مصرف می‌شود. از پوسیون آن در پانسمان زخم‌ها واولسرها به‌کار می‌رود. مقدار مصرف به‌صورت لوسیون ۲۰ تا ۲۵ گرم برگ در یک‌لیتر آب است که پس از جوشاندن برای شست و شوی دهان و درمان ورم لثه‌ها، وبه‌صورت کمپرس برای شستن زخم‌ها و بیماری‌های جلدی استفاده می‌شود.بیمار می تواند به‌صورت دم کرده ۱۰۰ گرم برگ را در یک لیتر آب جوش‌دم‌کرده و پس از شیرین کردن یک فنجان یا لیوان ضمن صرف غذا میل نماید.

1. جهت آنژين 10 گرم برگ‌هاي پروانش را در 200 سی‌سی آب ريخته حرارت داده تا جوش آيد 12 دقيقه بجوشد سپس هنگامی كه گرم است روزي 2 تا 3 بار بصورت غرغره استفاده گردد ورم لوزه‌ها فرو خواهد نشست.
2. برای درمان برونشيت 6 گرم برگ خشك گياه پروانش را به مدت 2 ساعت در آب سرد خيسانده سپس حرارت داده تا به جوش آيد 15 دقيقه دم‌كرده صاف نموده روزي 3 تا 4 فنجان بنوشند.
3. جهت برطرف كردن تب از روش شماره 2 استفاده شود.
4. جهت رفع اسهال 6 گرم از اين گياه را به مدت 2 ساعت در 150 سي‌سي آب خيسانده سپس حرارت داده تا به جوش آيد 15 دقيقه دم‌كرده روزی 3 يا 4 فنجان بنوشند.

بازگشت به خواص خوراکی ها